Geplaatst door Bettina van Santen vr, januari 27, 2012 20:42:52

Over het bombardement van de fabriek op 4 november 1944 is al heel wat geschreven, met name door mensen die destijds ooggetuige zijn geweest (zie o.a. het AD/Utrechts Nieuwsblad van 9 mei 2006). Er is echter nog een getuigenis van het gebeuren en wel van de kant van degenen die het bombardement destijds hebben uitgevoerd. Dankzij minutieus speurwerk van Hendrik Land en Lance Byrne (zoon van één van de vliegers) is een complete reconstructie gemaakt van de aanval op die zaterdagmiddag. Zij maken onder andere gebruik van de logboeken van de RAF (Operation Record Books) waarin alles zorgvuldig werd genoteerd. De aanval werd uitgevoerd door de squadrons 193 en 197. In het logboek van squadron 197 werd Jongerius benoemd als een ‘human torpedo factory’. De reconstructie van Hendrik Land en Lance Byrne krijgt natuurlijk een plek in het boek.

Interessant is ook de vermelding ‘human torpedo factory’. Dit slaat op de eenmanstorpedo’s die op dat moment in de door de Duitsers in beslag genomen hallen aan het Kanaal waren opgeslagen. Die eenmanstorpedo’s behoorden tot de geheime wapens die Duitsland wilde inzetten in die – achteraf beschouwd – laatste oorlogsmaanden. De belangrijkste waren natuurlijk de V-wapens (V1 en V2), waarvan de V2 niet uit de lucht gehaald kon worden en op de grond (vóór lancering) onschadelijk gemaakt moest worden. Aangezien de V2’s vanaf eind 1944, toen de Duitsers hun afvuur locaties in Frankrijk kwijt waren, vooral vanuit het nog bezette West Nederland op Engeland werden afgeschoten, waren vliegers van zowel het Fighter Command (verdediging Engelse luchtruim) als de 2nd Tactical Airforce (luchtmacht deel RAF dat met de geallieerde legers mee trok) hier actief om opslagplaatsen, transporten en transportlijnen te bombarderen van met name die V2. Maar daarnaast ‘pakte’ men af en toe ook andere strategische doelen mee, zoals Jongerius.

Wat een eenmanstorpedo precies is, kan men onder andere zien in een Polygoonjournaal uit 1944 (zie website Beeld en Geluid). Er zijn meerdere varianten van dit type dwerg U-Boot (Seehund, Biber, Neger enz.), waarvan de Seehund vanaf december 1944 bij IJmuiden werd uitgetest (zie Andere Tijden 17-11-2010). Volgens de knokploeg die actief was bij Jongerius, waren de eenmanstorpedo’s bestemd voor Nijmegen. In de illegale pers van november 1944 wordt gemeld dat de eenmanstorpedo’s ‘t.z.t gebruikt zouden worden in de binnenwateren tegen pontonbruggen’. Het lijkt er daarom ook op dat hier sprake moet zijn van het allereenvoudigste type, zoals in het Polygoonjournaal van 1 augustus 1944 te zien is. En op dit plaatje, dat van het internet gehaald is.