Geplaatst door Bettina van Santen wo, oktober 19, 2011 14:51:16

Alternatieve energiewinning is niet alleen iets van onze tijd, zo blijkt uit een merkwaardige tekening die in 1944 in opdracht van de N.V. Jongerius is gemaakt. Bouwkundige A.W. van Bentum tekent daarop het ontwerp voor een ‘waterrups’. Op de tekening is een lopende band te zien met een soort transformatorhuisje. Het gehele apparaat zou in de volle lengte naast de fabriekshallen van Jongerius moeten worden neergezet.

Het lijkt aannemelijk dat dit vreemde apparaat iets met energieopwekking te maken moet hebben. Tijdens de oorlog zijn brandstoffen en grondstoffen immers al snel schaars. Bedrijven, zoals Jongerius, die ingeschakeld worden door de Duitsers, krijgen weliswaar voorraden toegekend om aan het werk te kunnen blijven, maar naarmate de oorlog voortduurt, wordt ook dat steeds moeizamer. Alternatieve methoden om energie op te wekken zijn dus welkom.

Maar wat is dan een waterrups?

Enig speurwerk levert de volgende informatie op.

In 1942 brengt ingenieur R. Kolkman uit Eindhoven zijn ‘installatie om elektrische energie te winnen uit de kracht van stromend water’ op de markt. Hij heeft het apparaat dan al een tijdje proefondervindelijk uitgeprobeerd bij het riviertje de Dommel. Kolkman: ‘het zij-aanzicht is te vergelijken met het uitwendige transportmechanisme van een moderne oorlogstank. De transportband moet men zich vervangen denken door kettingen of kabels, waarop in schuinen stand schoepen zijn gemonteerd. De installatie – die bij grootbedrijven tientallen meters lang kan zijn – staat voor driekwart in het water, dat door een hellende bedding stroomt. Door den druk die de stroom op de schoepen oefent, gaat het geheel “rijden”en gaan dus de transportassen draaien. Op deze assen kan een dynamo gekoppeld worden”. De naam waterrups heeft hij zelf bedacht: ‘wanneer mijn installatie “rijdt” planten de golven van het water zich voort en ontstaat in het water een beweging die doet denken aan het kruipen van een rups’.

Het principe van de waterrups lijkt na deze uitleg duidelijk, maar of het wonderlijke apparaat ook daadwerkelijk is gebruikt door Jongerius, is niet bekend. Uit de tekening is ook niet goed op te maken van welk water die rups nu gebruik maakt. Het Merwedekanaal? De parallelvaart langs het kanaal? Of een sloot?

Wie het weet, of er slimme ideeën over heeft, mag het zeggen.